Dzisiaj obchodzimy Europejski Dzień Ofiar Globalnego Kryzysu Klimatycznego

15 lipca to Europejski Dzień Ofiar Globalnego Kryzysu Klimatycznego, ustanowiony przez Parlament Europejski w 2023 roku. To dzień pamięci o osobach, które straciły zdrowie lub życie w wyniku ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Jest on okazją do uhonorowania poszkodowanych w wyniku katastrof klimatycznych – zarówno w Europie, jak i na świecie, ale również do refleksji nad ich społecznymi, zdrowotnymi i gospodarczymi konsekwencjami oraz do propagowania działań, zmierzających do ograniczenia ich negatywnych skutków.

Z ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi mamy do czynienia coraz częściej również w Krakowie.

Są to:

• fale upałów
• długotrwałe okresy bezopadowe w połączeniu z temp. maksymalną powyżej 25^oC
• deszcze nawalne powodujące lokalne zalania lub podtopienia terenu (powodzie miejskie)
• powodzie od strony rzek
• fale zimna
• burze, w tym burze z gradem oraz związane z nimi silne porywy wiatru i deszcze nawalne
• koncentracje zanieczyszczeń powietrza oraz występowanie smogu.

Skutki zdrowotne tych negatywnych zjawisk dotykają wszystkich mieszkańców, w szczególności jednak tzw. grup wrażliwych, czyli: seniorów, dzieci oraz osób niepełnosprawnych z ograniczoną mobilnością.

Zmiany klimatyczne mają szczególnie szkodliwy wpływ na układy sercowo-naczyniowy i mózgowo-naczyniowy. Ich skutkiem są również choroby układu oddechowego, choroby psychiczne, zakaźne, niedożywienie, a także urazy i śmierć związana z występowaniem groźnych zjawisk pogodowych.

Obecnie na kontynencie europejskim zidentyfikowano cztery główne zdrowotne zagrożenia klimatyczne. Są to: temperatury ekstremalne, choroby przenoszone przez małe organizmy (wektory) takie jak: kleszcze, komary czy pchły, choroby przenoszone przez wodę i żywność oraz powodzie (dotyczy zarówno powodzi przybrzeżnych, jak i rzecznych).

Zdiagnozowane ryzyka i zagrożenia związane ze zmianą klimatu zmuszają miasta, w tym również Kraków do podjęcia zdecydowanych działań, zmierzających do przeciwdziałania tym zmianom a także adaptacji do nich.

Dlatego Kraków od lat podejmuje wysiłki, aby zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych i dostosować się do skutków zmiany klimatu, wdrażając programy sektorowe oraz opracowując dokumenty strategiczne, takie jak:

• Kontrakt klimatyczny dla Krakowa, wyznaczający ścieżkę dojścia naszego miasta do neutralności klimatycznej w perspektywie do roku 2030. W 2025r. Kraków otrzymał prestiżowe europejskie wyróżnienie Mission Label, które jest wyrazem pozytywnej opinii dla Kontraktu Klimatycznego przedłożonego Komisji Europejskiej
• Plan Działań na rzecz Zrównoważonej Energii i Klimatu (SECAP) – kluczowy dokument planistyczny, który zawiera m.in. listę konkretnych inwestycji i inicjatyw na rzecz ograniczenia emisji oraz adaptacji do zmian klimatu wraz z oceną ryzyk. Przyjęty przez Radę Miasta Krakowa SECAP uzyskał w roku 2026 akceptację Porozumienia Burmistrzów na rzecz Klimatu i Energii (Covenant of Mayors), którego Kraków jest sygnatariuszem.

Dokumenty te stanowią odpowiedź Krakowa na rosnące wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi oraz koniecznością transformacji energetycznej. Określają działania w zakresie ochrony klimatu oraz zrównoważonego rozwoju energetycznego, umożliwiające redukcję emisji CO² i co za tym idzie, zapewnienie mieszkańcom bezpiecznego i zdrowego środowiska.

Osiem kluczowych działań Krakowa, przyjętych w Kontrakcie klimatycznym dla Krakowa, koniecznych do uzyskania zeroemisyjności to:

• dekarbonizacja systemu ciepłowniczego
• rozwój obywatelskich społeczności energetycznych
• renowacja gminnych budynków użyteczności publicznej
• modernizacja oświetlenia dróg i placów
• budowa metra i rozwój transportu szynowego
• renowacja budynków mieszkalnych i terenów zabudowy
• zwiększenie odporności na skutki zmian klimatu
• włączenie mieszkańców, przedsiębiorców do zarządzania miastem.