Dama z gronostajem – portret Cecylii Gallerani

Muzeum Książąt Czartoryskich, Oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, ul. św. Jana 19

Cecylia Gallerani (1473-1536) pochodziła z nieszlacheckiej sieneńskiej rodziny. Jako 17-latka została damą dworu księcia Mediolanu Ludwika Sforzy i jego kochanką. Mieli syna Cezariona. Po ślubie Ludwika została usunięta z dworu i wydana za mąż za hrabiego Bergamino. Była piękną i znakomicie wykształconą kobietą, pisała wiersze. Czas spędzała pośród mediolańskiej elity prowadząc dysputy dotyczące sztuki, filozofii i muzyki. Do końca życia przyjmowała gości w wiejskim majątku Sam Giovanni in Croce. Jest rozpoznawalną w świecie „krakowianką” chociaż nigdy tu była. Jednakże jej podobizna jest jedynym dziełem Leonarda da Vinci w polskich zbiorach, co czyni ją wyjątkową.

Obraz został namalowany na desce orzechowej w technice olejnej z użyciem tempery. Powstał ok. 1490 r w Mediolanie. Gronostaj to aluzja do księcia Sforzy, który otrzymał Order Gronostaja od króla Neapolu, stąd nazywano go ermellino (gronostaj). Może to być też odniesienie do nazwiska Gallerani – gronostaj po grecku to gale.

Obraz kupił we Włoszech ks. Adam Jerzy Czartoryski (ok. 1800 r.) i umieścił w muzeum w Puławach. Podczas powstania listopadowego ukryto go w Paryżu w Hotelu Lambert. W 1882 r. został przeniesiony do krakowskiego Muzeum Książąt Czartoryskich. Podczas I wojny światowej zdeponowany w Galerii Obrazów w Dreźnie. Wrócił do Krakowa, ale w 1939 r. został zagrabiony przez Niemców. Był w posiadaniu Hansa Franka, po czym przewieziono go do Bawarii. W 1946 r. wrócił do Krakowa. W 2016 r. Skarb Państwa kupił od Fundacji Książąt Czartoryskich kolekcję, w tym ten obraz.

[ENGLISH]

The Czartoryski Museum, Branch of the National Museum in Krakow, ul. św. Jana 19

Cecilia Gallerani (1473-1536) came from a non-noble Sienese family. As a 17-year-old, she became court lady to the Duke of Milan, Louis Sforza, and his mistress. They had a son, Caesarion. After her marriage,she was removed from the court and married to Count Bergamino. She was a beautiful and superbly educated woman and wrote poetry. She spent her time among the Milanese elite holding disputes on art, philosophy and music. For the rest of her life she received guests at the country estate of San Giovanni in Croce. She is an internationally recognised "Cracovian" even though she was never present in the city. However, her likeness is the only work by Leonardo da Vinci in Polish collections, which makes it unique.

The painting was painted on walnut board in oil with tempera. It was created around 1490 in Milan. The ermine is an allusion to the Duke of Sforza, who received the Order of the Ermine from the King of Naples, and hence was called ermellino (the Ermine). It may also be a reference to the surname Gallerani —  ermine in Greek is gale.

The painting was bought in Italy by Prince Adam Jerzy Czartoryski (ca. 1800) and placed in the museum in Puławy. During the November Uprising, it was hidden in Paris at the Hotel Lambert. In 1882 it was transferred to the Princes Czartoryski Museum in Krakow; subsequently eposited at the Picture Gallery in Dresden during the First World War, it returned to Krakow, but was seized by the Germans in 1939. It was in the possession of Hans Frank, after which it was transported to Bavaria. In 1946, it returned to Krakow. In 2016, the State Treasury bought the collection, including this painting, from the Princes Czartoryski Foundation.