Willa Decjusza wzmacnia dialog polsko-ukraiński i wolność twórczą

W czasach, gdy wiele działań kulturalnych zamyka się w formacie jednorazowych wydarzeń, rezydencje artystyczne działają inaczej: inwestują w proces. Dają twórcom i badaczom to, czego najbardziej brakuje w codziennym trybie pracy — czas na pogłębienie, dostęp do ludzi i instytucji oraz możliwość spokojnego rozwijania projektu. Instytut Kultury Willa Decjusza od lat buduje taki model: rezydencje są tu nie „nagrodą”, lecz narzędziem pracy i współpracy międzynarodowej.

Dlaczego „wprowadzenie kulturowe” jest kluczowe

Współpraca międzykulturowa nie zaczyna się od hasła o dialogu. Zaczyna się od wiedzy: o kontekstach historycznych, o językach wrażliwości, o tym, co w danym miejscu jest oczywiste, a co niewidoczne. Dobre programy rezydencyjne projektuje się tak, by uczestnicy mogli wejść w temat odpowiedzialnie – z pomocą mentorów, spotkań, konsultacji i lokalnych instytucji. To szczególnie ważne w pracy na styku kultury polskiej i ukraińskiej, gdzie wspólne doświadczenia są gęste, a pamięć bywa wielowarstwowa.

Przykład: „Crossroads of Cultures” – kiedy miasto staje się archiwum

Dobrym przykładem jest międzynarodowa rezydencja „Crossroads of Cultures: Kraków + Iwano-Frankiwsk (Stanisławów)”, skoncentrowana z jednej strony na polskim dziedzictwie w Iwano-Frankiwsku, a z drugiej na ukraińskiej obecności kulturowej w Krakowie. Program jest pomyślany jako ścieżka od przygotowania merytorycznego, przez pracę w terenie, aż po publiczne działania i konkretne rezultaty twórcze.

Krakowski etap tej rezydencji pokazał, jak wygląda kultura „w praktyce”: rezydenci spotkali się m.in. z Nadiią Moroz-Olshanską (Fundacja Widowisk Masowych) oraz Ilyą Andreyeu z Gutenberg Publisher, by lepiej zrozumieć i opisać polsko-ukraińskie dziedzictwo w Krakowie. Ważnym punktem była także wizyta kuratorska w Galerii Podbrzezie na wystawie Darii Aloszkiny, współkuratorką której jest jedna z rezydentek, Mariia Varlyginia. Równolegle uczestnicy rozwijali własne wątki badawcze: umawiali spotkania, zbierali materiały i „czytali miasto” jak żywe archiwum – tropiąc to, co często pozostaje w cieniu oficjalnych narracji.

Kultura, która pomaga – i działa w dwie strony

To, co w takich rezydencjach najcenniejsze, dzieje się między wierszami: w codziennych rozmowach, w wymianie perspektyw, w konfrontowaniu uproszczeń z faktami. Wspieranie kultury ukraińskiej w Krakowie i odkrywanie polskich śladów w Iwano-Frankiwsku nie jest gestem „wizerunkowym”. To praca nad wspólną przestrzenią znaczeń, bez której łatwo o stereotypy, nieporozumienia i wygodne skróty. Rezydencje uczą uważności i współodpowiedzialności: za język, za pamięć, za ludzi, którzy te historie niosą.

Po co to wszystko? Bo razem możemy więcej

Silna kultura nie rośnie od deklaracji – rośnie od relacji, wiedzy i czasu. Rezydencje artystyczne są jednym z najskuteczniejszych sposobów, by te trzy elementy połączyć: budują sieci współpracy, podnoszą jakość debaty, wzmacniają wolność twórczą i tworzą warunki dla dzieł, które potrafią zostać z nami na dłużej niż jedno wydarzenie w kalendarzu. A gdy mówimy o relacjach polsko-ukraińskich, zyskujemy jeszcze coś: realną przestrzeń wspólnego działania, w której różnice nie są przeszkodą, tylko źródłem energii. Bo w kulturze – serio – wspólnie możemy więcej.

Rezydencja realizowana jest przez program promocji czytelnictwa „Tekstura”, działający w ramach Teple Misto, przy wsparciu Unii Europejskiej w ramach programu „Dom Europy”, jako część projektu „Crossroads of Cultures: Stanisławów i Kraków jako przestrzenie dialogu i interakcji między Polakami i Ukraińcami”.

Projekt realizowany jest we współpracy z Instytutem Kultury Willi Decjusza (Kraków) oraz Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego (Iwano-Frankiwsk), przy wsparciu komunikacyjnym Instytutu Polskiego w Kijowie.