Z dawnego Krakowa

Broszurę zatytułowaną „W obronie prawdy, postępu oświaty, moralności chrześcijańskiej, zdrowia kochanej młodzieży” wydano w 1912 r. Kosztowała 20 halerzy, a jej autor ukrywał się pod pseudonimem „Prawdzic”. Jak zaznaczono na okładce, była to „Odprawa dana p. Ignacemu Daszyńskiemu, posłowi i radcy miejskiemu i panu Drowi Janiszewskiemu, fizykowi miasta Krakowa, popierającym szczepienia ospy”.

Rok 2026 ogłoszono Rokiem Ignacego Daszyńskiego. Jest to w pełni zrozumiałe, zważywszy, że w ostatnim dniu października tego roku minie 90 lat od zgonu najwybitniejszego polskiego socjalisty, autentycznego, niekwestionowanego lidera polskich robotników.

„– Ociec, co za tego ciaracha?
– Korune panie…
– Idźcie, idźcie! »nie zgrzędzilibyście« takie bajdy! Toż za co?
– A no panie, zwirz tęgi, przykładno jucho do rozpłodu, ślipia czyste, kieby mojo Maryś jak się umyje do koscioło…
– Trzy »szuby« dom!
Kazik targuje się dalej zawzięcie, a tymczasem w drugiej grupce zakipiało.
– Antyk, panie święty, jo ci czwarty dzień szukom za mojom perłówkom, a tu ci ją Felek na giełde wynosi…
– O! Bestya Felek nie darmo swojemi rysiakami gania!
– Panie Feliks, a skąd to pon ma te perłówke?
– Z powietrzo! Przyszło, to i mom!…
– Bo ona mi przecik straśnie do mojej podobno.
– To se pon kup i będziesz mioł!…
– W zęby! Poneś mi jo zaharapczył!…
– A pon mi nie wyrwał misionc tymu rysioka?…”

Takie rozmowy można było przed stu laty usłyszeć nie na Podgórzu, nie na Zwierzyńcu, ale na Rynku Głównym – i to w niedzielny poranek!

O Jakóbie Kałuzińskim wiemy niewiele. Wiadomo, że zmarł 5 grudnia 1883 r. w wieku 75 lat, a wcześniej przez długi czas pełnił odpowiedzialną funkcję kursora c.k. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, przekształconego później w Akademię Umiejętności.

O rozprawie, która odbyła się w Krakowie 20 listopada 1902 r., pisała nie tylko krakowska prasa. Tego dnia „Na ławie oskarżonych przed krakowskim sądem przysięgłych zasiadła […] osobliwa przestępczyni. Jest nią młoda, 30 lat licząca Żydówka, Ryfka z Offenbachów Szlamowiczowa vel Saganowa, obwiniona o zbrodnię ciężkiego uszkodzenia ciała własnego męża”.

„Trzon opowieści bez jej licznych wersji i dopisków stanowi informacja, iż z początkiem XX wieku w Twierdzy Kraków, podczas zmian austro-węgierskiego posterunku wartowniczego na Forcie 38 »Skała« oddział luzujący zastał fort pusty, w stanie takim, jakby dotychczasowa załoga opuściła go niedawno. Śladów walki, rozboju, kradzieży nie stwierdzono. Śladów zaginionych żołnierzy nie odnaleziono”.

W opracowanym ostatnio raporcie „Dziedzictwo niematerialne Krakowa” czytamy o „micie Woli Justowskiej jako dzielnicy bogaczy”. Wydaje się jednak, że nie jest to mit, ale całkowicie uzasadnione twierdzenie. Trzeba też przyznać, że już pod koniec wieku XIX mieszkańcy Woli cieszyli się dobrą opinią. Między innymi „Niedziela”, tygodnik wydawany we Lwowie, pisała w 1887 r., że „lud tu [czyli na Woli] pracowity i zamożny”.

„Czas”, dziennik konserwatywny i poważny, donosił 14 listopada 1906 r.: „W tutejszym sądzie krajowym karnym przed trybunałem przysięgłych rozpoczęła się dzisiaj rozprawa karna, budząca żywe zainteresowanie wśród kół robotniczej ludności podgórskiej i zwierzynieckiej”.

Wiosna 1902 r. przyniosła mieszkańcom Krakowa i Podgórza nowy, ciekawy, wręcz intrygujący temat rozmów. Oto w środę 28 maja wczesnym rankiem znaleziono na Krzemionkach zwłoki zamordowanej kobiety. Jako pierwszy zauważył ciało wyrobnik Henryk Brandys.

Powszechnie uważa się, że prawdziwy koniec wieku XIX to wybuch I wojny światowej. Tymczasem Wielką Wojnę, jak ją kiedyś nazywano, poprzedziły konflikty zbrojne, dziś zapomniane, a przed przeszło 100 laty intrygujące całą Europę, a także i galicyjski – tylko z pozoru senny i zaściankowy – Kraków. Jednym z takich wydarzeń była wojna włosko-turecka, toczona w latach 1911–1912.

Niedawno, bo pod koniec lipca, obchodzono uroczyście w Rzeszowie 130. rocznicę powstania Polskiego Stronnictwa Ludowego. Rzeczywiście powszechnie przyjmuje się, że polityczna reprezentacja mieszkańców wsi małopolskiej narodziła się 28 lipca 1895 r. w sali rzeszowskiego Sokoła, na przedwyborczym zgromadzeniu chłopskich działaczy. Jest to jednak data umowna.

Potok turystów odwiedzających Kraków nie ustaje, wobec czego największe sieci hotelowe biorą się do adaptacji kolejnych budynków na funkcje mieszkalne. Na ekskluzywne pokoje dla turystów przeznaczono już budynek Poczty Głównej oraz gmach PKO przy ul. Wielopole. Tym razem granica połowy ubiegłego stulecia zostanie przekroczona – na funkcje hotelowe przeznaczono zabytkowy, socrealistyczny gmach Miastoprojektu przy ul. Kraszewskiego 36.