Miliardy dla Krakowa. Fundusze zewnętrzne napędzają rozwój miasta

Obecnie miasto – wspólnie ze swoimi jednostkami i spółkami – realizuje szereg projektów współfinansowanych z funduszy Unii Europejskiej na lata 2021–2027. Łączna wartość tych przedsięwzięć tylko w ostatnich dwóch latach to około 2,6 mld zł, z czego 1,5 mld zł stanowi unijne dofinansowanie. To pokazuje skalę wykorzystania środków zewnętrznych jako jednego z kluczowych narzędzi rozwoju miasta.

Transport na pierwszym miejscu

Największa część środków – ponad 60 proc. – trafia na rozwój transportu. To m.in.:

• przebudowa torowisk tramwajowych przy ul. Straszewskiego, ul. Piłsudskiego, ul. Karmelickiej i ul. Starowiślnej
• budowa węzłów przesiadkowych (np. w Bronowicach)
• rozwój infrastruktury rowerowej
• budowa przystanku SKA „Kraków Prądnik Czerwony”
• zakup nowoczesnych tramwajów i zeroemisyjnych autobusów

Tylko Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne pozyskało setki milionów złotych na nowy tabor, a łączna wartość tych inwestycji sięga ok. 1,4 mld zł.

Fundusze zewnętrzne to jednak nie tylko infrastruktura. Kraków intensywnie inwestuje także w mieszkańców. Ponad 141 mln zł z tych środków trafiło na projekty społeczne – wsparcie rodzin, dzieci, osób niesamodzielnych oraz na aktywizację zawodową.

Rozwijane są m.in. Centra dla Rodzin, programy integracyjne czy działania wspierające osoby powracające na rynek pracy. Równolegle miasto inwestuje w edukację, rozwijając Centra Kompetencji Zawodowych oraz Branżowe Centra Umiejętności, które łączą szkoły z rynkiem pracy.

Fundusze z KPO – wsparcie dla transformacji

Istotnym źródłem finansowania pozostaje także Krajowy Plan Odbudowy. W jego ramach od maja 2024 r. Kraków pozyskał:

• 506 mln zł bezzwrotnego wsparcia dla realizowanych projektów
• blisko 200 mln zł w formie pożyczek na działania w ramach Zielonej Transformacji Miast

Środki te wspierają m.in. rozwój transportu zeroemisyjnego, termomodernizację budynków, projekty edukacyjne i kulturalne, a także inwestycje w ochronę zdrowia.

Z kolei miejskie spółki, takie jak MPK i Wodociągi Miasta Krakowa, pozyskały w ramach KPO pożyczki o łącznej wartości przekraczającej 1 mld zł.

Nowe serce Krakowa bije na Wesołej

Dwa lata kadencji prezydenta Aleksandra Miszalskiego to nie tylko intensywne pozyskiwanie funduszy zewnętrznych, ale także decyzje strategiczne, które wyznaczają kierunek rozwoju Krakowa na kolejne dekady. Jednym z najbardziej symbolicznych i ambitnych przedsięwzięć jest transformacja Wesołej – dzielnicy o wyjątkowym znaczeniu historycznym, która dziś staje się przestrzenią nowoczesną i kreatywną.

– Wesoła to wyjątkowa przestrzeń, która wkracza w nowy rozdział swojej historii. Chcemy, by stała się nową, kreatywną dzielnicą – otwartą dla wszystkich, łączącą funkcje społeczne, zielone enklawy i innowacyjne rozwiązania. To teren z ogromnym potencjałem, a jego rewitalizacja będzie kluczowa dla całego miasta – podkreśla prezydent Aleksander Miszalski.

Już dziś ponad 40 proc. tego obszaru stanowią tereny zielone, a niemal 80 proc. powierzchni przeznaczono na funkcje związane z kulturą, edukacją, designem i innowacjami. To decyzja, która wpisuje się w wizję Krakowa jako miasta nowoczesnego, ale głęboko zakorzenionego w swojej historii.

Masterplan – plan na dekady

W 2025 roku po miesiącach intensywnych prac powstał masterplan dla Wesołej. Dokument wyznacza kierunki przekształcenia dawnych terenów szpitalnych w nowoczesną, zieloną dzielnicę kreatywną. To efekt szeroko zakrojonego procesu, w który zaangażowano mieszkańców, ekspertów i miejskie instytucje.

– Wesoła to miejsce o ogromnym potencjale. Przejście od terenów zamkniętych do otwartej, zaplanowanej dzielnicy zmieni układ centrum Krakowa. Masterplan, który powstał w dialogu z mieszkańcami, pozwoli nam przeprowadzić ten proces odpowiedzialnie i spójnie – podkreśla prezydent Krakowa Aleksander Miszalski.

Dokument powstał pod kierunkiem głównego architekta miasta Janusza Sepioła, przy współpracy interdyscyplinarnego zespołu specjalistów. Zakłada rozwój funkcji kulturalnych, edukacyjnych, rekreacyjnych i innowacyjnych, a także ochronę dziedzictwa i rozbudowę terenów zielonych.

Pierwsze działania już są przygotowywane – w planach znajdują się m.in. Urban Forum, Mediateka oraz nowe przestrzenie publiczne. Za realizację odpowiadać będzie Agencja Rozwoju Miasta Krakowa, a miasto zapowiada pozyskiwanie środków z funduszy europejskich i partnerstw publiczno-prywatnych.

Masterplan dla Wesołej to nie tylko dokument planistyczny, ale symbol zmiany i nowej jakości przestrzeni miejskiej, która odpowiada na potrzeby mieszkańców.

FabLab – jedenaście pracowni

Jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tej zmiany jest uruchomienie FabLabu Małopolska na Wesołej – przestrzeni, która łączy edukację, technologię i społeczne zaangażowanie. W FabLab, czyli Fabrication Laboratory, powstało jedenaście specjalistycznych pracowni – od stolarskiej i ceramicznej po elektroniczną, druku 3D czy VR. Do dyspozycji użytkowników są nowoczesne narzędzia, sprzęt fotograficzny i multimedialny. To przestrzeń zarówno dla pasjonatów, uczniów i studentów, jak i osób rozwijających projekty zawodowe czy startupy.

FabLab pełni także funkcję edukacyjną i społeczną. Oferuje warsztaty, zajęcia STEM oraz doradztwo zawodowe, pomagając rozwijać kompetencje przyszłości. Jak podkreślają twórcy projektu, to również miejsce spotkań, wymiany doświadczeń i budowania relacji.

Uruchomienie FabLabu wpisuje się w szerszą filozofię zarządzania miastem w ostatnich dwóch latach – inwestowania nie tylko w drogi czy transport, ale przede wszystkim w mieszkańców. To także przykład skutecznego wykorzystania funduszy europejskich – projekt otrzymał blisko 5 mln zł dofinansowania.

SCT HUB dla zrównoważonej turystyki

Kraków otrzymał również dofinansowanie z programu „Europejska Inicjatywa Miejska” (European Urban Initiative) na realizację projektu „SCT HUB – Codesign the Future of Sustainable Cultural Tourism” w kwocie blisko 5 mln EUR, w tym dla Gminy Miejskiej Kraków w kwocie niespełna 863 tys. EUR.

Liderem przedsięwzięcia jest Gmina Miejska Kraków, a partnerami: Uniwersytet Jagielloński, Krakowskie Biuro Festiwalowe, Agencja Rozwoju Miasta Krakowa, Stowarzyszenie Organizacja Turystyczna Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa oraz Fundacja Polish Heritage. Wspólnie planują oni wypracowanie innowacyjnych rozwiązań systemowych wspierających transformację oferty kulturalno-turystycznej Miasta.

Projekt SCT HUB ma na celu rozwój turystyki kulturalnej dostosowanej do rytmu życia mieszkańców i wsparcie rozwoju Wesołej. Jednym z najważniejszych elementów projektu jest stworzenie przestrzeni, w której możliwy będzie regularny dialog i współpraca między przedstawicielami sektorów kultury i turystyki. Inwestycję polegającą na adaptacji części przestrzeni w zabytkowym budynku przy u. Kopernika 19 zrealizuje ARMK Sp. z o.o.

Docelowo w budynku powstanie tzw. Living Lab – miejsce testowania nowych rozwiązań i współtworzenia oferty Miasta oraz trzy rezydencje dla artystów, w których twórcy z różnych dziedzin będą mogli pracować i współpracować, wnosząc nowe pomysły do rozwoju krakowskiej turystyki kulturalnej.

„Kwartał kultury na Wesołej”

Z kolei projekt „Kwartał Kultury na Wesołej” otrzymał aż 50 mln zł dofinansowania z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS). To jeden z najważniejszych impulsów rozwojowych dla krakowskiej kultury ostatnich lat. Dofinansowanie umożliwi modernizację budynków przy ul. Kopernika 15 i 15a oraz stworzenie otwartych, dostępnych przestrzeni dla kultury i edukacji. Sercem przedsięwzięcia będą Dom Literatury i Języka oraz nowa siedziba Małopolskiego Instytutu Kultury.

– „Kwartał Kultury na Wesołej” to odpowiedź na realne potrzeby środowiska literackiego, z którym od początku kadencji prowadzimy dialog. To miejsce dla ludzi literatury w Krakowie – przestrzeń do pracy, spotkań i rozwoju – podkreśla prezydent Aleksander Miszalski.

Jak zaznacza Krakowskie Biuro Festiwalowe, projekt ma charakter przełomowy nie tylko dla Krakowa, ale i dla całej Europy. Opiera się na współtworzeniu kultury przez różne środowiska – od artystów, przez organizacje pozarządowe, po mieszkańców. Ważny jest także wymiar regionalny. Dzięki współpracy z Małopolskim Instytutem Kultury stanie się miejscem wymiany idei i doświadczeń między Krakowem a mniejszymi ośrodkami w regionie.

Perspektywa na przyszłość

Kraków korzysta z funduszy unijnych od ponad dwóch dekad, pozyskując łącznie jako dofinansowania bezzwrotne ponad 6,7 mld zł. To środki, które umożliwiły rozwój transportu, edukacji, ochrony zdrowia, kultury i infrastruktury miejskiej. Dziś jasno widać, że fundusze zewnętrzne pozostają jednym z fundamentów rozwoju miasta, pozwalając realizować ambitne projekty i odpowiadać na potrzeby mieszkańców.